Duurzame troonrede roept op tot integrale systeemverandering

Duurzame troonrede roept op tot integrale systeemverandering

We moeten de crisis gebruiken om duurzamer, socialer en economisch veerkrachtiger te worden. Dat gaat verder dan verduurzaming of circulariteit, zo werd duidelijk uit de oproep van hoogleraar Jan Jonker, die dit jaar op 1 september de Duurzame troonrede hield tijdens de 22e editie van Duurzame Dinsdag.

Welke economische koers gaat ons land varen? Als het ligt aan Jonker, gooien we het marktdenken overboord en richten we ons op de waardering van het menszijn en op de restoratie van onze aarde, zelfs als dat een negatieve economische impact als gevolg heeft.

Algehele systeemverandering

Volgens Jonker gaan we met onze huidige economie ‘de natuur met een kettingzaag te lijf, met alle gevolgen van dien’. Hij pleit daarom voor een stevige afschrijving van ons economische systeem. Dat is een veel hardere transitie dan we tot nu toe voor ogen hadden, een die niet alleen duurzaamheid of een circulair businessmodel centraal zet, maar ook een versterkte sociale inclusie nastreeft.

De lineaire economie die we hebben gemaakt bracht ons veel welvaart, maar heeft ons ook veel gekost. Daarmee doelt Jonker op ecologische vervuiling, op financiële en sociale ongelijkheid en op de uitputting van onze aarde. “Ons socio-economische systeem heeft een kortere houdbaarheid dan we dachten”, aldus Jonker. “Ook onze onderlinge afhankelijkheid is scherp zichtbaar geworden. We zijn ons bewust geworden van de kwetsbaarheid van onze maatschappij.”

Gevaarlijk achterhaald

Toch gaan we vooralsnog niet anders organiseren en juist dát is nu belangrijk, zegt Jonker in de troonrede. Dat doen we niet door ‘simpelweg de welvaart anders te verdelen’ of door ‘cruciale beroepen meer waardering te geven’, maar door iets ‘veel fundamenteler’. “De pandemie is misschien wel een blessing in disguise. Laten we dit momentum niet onbenut laten.” Dat doen we volgens Jonker door nieuwe betekenis te geven aan waarde en de waardering van waarde.

Jonker noemt ons marktdenken in sociaal en ecologisch opzicht ‘gevaarlijk achterhaald’. “We moeten de obsessie loslaten en ons systeem zo inrichten dat het onze gemeenschap, het klimaat en de natuurbronnen beschermt, ook al betekent dat minder, geen of zelfs negatieve economische groei. Het is ronduit naïef om te denken dat we alleen op technologie kunnen vertrouwen om de problemen waar we nu voor staan op te lossen.”

De oplossing is te vinden in een ander socio-economische waarde, waarin community centraal staat. Ook moeten we een transitie maken naar een economie waarin ‘circulariteit, restoratie van biodiversiteit en sociale inclusiviteit leidende beginselen zijn’. Jonker voorziet enkele transitiemechanismen om die transitie in de komende tien jaar vorm te geven.

Transitiemechanismen

Die mechanismen gaan ongetwijfeld voor ophef zorgen, maar volgens Jonker zijn ze absoluut noodzakelijk om ‘te investeren in transitie met oog op duurzaamheid’. Zo stelt de hoogleraar voor om het belasten van arbeid te verschuiven naar het belasten van het gebruik van grondstoffen en uitstoot, alsook een herziening van het fiscale systeem met oog op waardebehoud, in plaats van op basis van afschrijving.

Op sociaal vlak adviseert Jonker om vanuit de overheid meer ruimte te geven aan burgercollectieven op gebied van voedsel, energie en mobiliteit met ‘een passende juridische inbedding en een structurele stabiele en fiscale stimulans’. Ook moeten producenten ‘stapsgewijs verantwoordelijk worden voor de circulaire levenscyclus van hun product’. Om bovendien generationele solidariteit te stimuleren, moet vermogen belast gaan worden in combinatie met een basisinkomen voor iedereen. “In Nederland is economische ongelijkheid een onderbelicht thema”, aldus Jonker.

En, klap op de vuurpijl: “Investeer in het uitfaseren van bedrijven die niet bijdragen aan maatschappelijke en economische waarde door deze te beprijzen en te belasten”.

Winnaars en verliezers

Als we de moed hebben om deze mechanismen op te pakken, gaat volgens Jonker een maatschappij ontstaan met ‘meer veerkracht, gezondheid, schone lucht en gelijkheid’. Daarvoor moeten we wel kunnen rekenen op stabiele en consequente leiderschap vanuit de overheid, ‘ongeachte de politieke kleur’. Sterker nog: “Elke politieke partij die in de komende verkiezingen niet programmatisch inzet op de noodzakelijke domeinen voor transitie, zoals duurzaamheid, biodiversiteit, circulariteit en sociale inclusie, zou geen stemmen moeten krijgen”, aldus Jonker.

Een stabiel en nationaal tienjarenplan, zoals we ook voor onze dijken hebben, zou volgens Jonker een sterk vertrekpunt kunnen zijn. Hij geeft toe dat dit moeilijk gaat zijn. “Transitie zijn complex, ongemakkelijk, pijnlijk en ze kennen zowel winnaars als verliezers”, aldus Jonker. Maar dat is het waard, zo sluit de hoogleraar af, want: “Wij mensen zijn passanten op deze aarde, die we met grote zorg moeten koesteren, beheren en restoreren, zodanig dat de generaties na ons kunnen leven en liefhebben.”

Tekst: Reinoud Schaatsbergen

Zoek verder binnen deze onderwerpen

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c225 c243
Toekomstbestendig wonen: nieuw Deltaplan?

Toekomstbestendig wonen: nieuw Deltaplan?

De klok tikt richting 2050, en de uitdaging is gigantisch: de bestaande bouw moet in hoog tempo verduurzamen, om Nederland klimaatneutraal te maken. Het is een ...

Lees verder

c21 c225
STOER: Versimpelen én verduurzamen? Denk mee!

STOER: Versimpelen én verduurzamen? ...

Het STOER-team klaarde een flinke klus: honderden voorstellen uit het veld zijn geanalyseerd en omgezet in een concreet conceptadvies. Een eerste stap richting ...

Lees verder

c21 c225 c302
CSRD en CO2: van uitdaging naar succes

CSRD en CO2: van uitdaging naar succes

Een CO2-rapportage als een slimme bouwsteen voor volledige CSRD-compliance. Het verduurzamen van je organisatie staat centraal in een webinar, dat je helpt om te ...

Lees verder

c21 c140 c185 c225
NMD verduidelijkt hergebruik en losmaakbaarheid

NMD verduidelijkt hergebruik en losmaakbaarheid

De Stichting Nationale Milieudatabase (NMD) publiceerde een toelichting over hoe hergebruik en losmaakbaarheid worden meegenomen in milieuprestatieberekeningen ...

Lees verder

c21 c225 c243
De slimste aanpak voor vastgoedverduurzaming

De slimste aanpak voor vastgoedverduurzaming

Wet- en regelgeving wordt strenger en banken stellen steeds hogere duurzaamheidseisen bij de herfinanciering van vastgoed. Gebouwen toekomstbestendig maken is enerzijds ...

Lees verder

c21 c225
Eindhoven bouwt door: 189 appartementen in Gildekwartier

Eindhoven bouwt door: 189 appartementen in Gildekwartier

Op donderdag 27 maart werd de feestelijke start van de bouw van het Gildekwartier gevierd. Wethouder Mieke Verhees verrichtte de starthandeling, een ferme klap ...

Lees verder

c21 c225
Invloed van veranderend energielandschap op de groepenkast

Invloed van veranderend energielandschap op ...

We gebruiken meer duurzame energiebronnen om de toekomst van de planeet te beschermen. Daarbij vertrouwen we in onze huizen steeds meer op elektriciteit in de vorm ...

Lees verder

c21 c40 c225 c243 c301
Handreiking voor gebiedsontwikkeling ondanks netcongestie

Handreiking voor gebiedsontwikkeling ondanks ...

Met de handreiking Netbewuste Gebiedsontwikkeling krijgen gemeenten, netbeheerders en ontwikkelaars een praktische leidraad met concrete handvaten om gebiedsontwikkeling ...

Lees verder

c21 c41 c225 c260
Koningin Máxima brengt bezoek aan biobased bouwen project

Koningin Máxima brengt bezoek aan biobased ...

Biobased bouwen wint in Nederland de afgelopen jaren aan terrein. De provincie Noord-Brabant kan hierbij gezien worden als pioniersgebied, waar ketenpartners als ...

Lees verder

c21 c140 c185 c225 c260
Circular Award voor Fryske Vezelhennepdeal

Circular Award voor Fryske Vezelhennepdeal

De Fryske Vezelhennepdeal heeft tijdens de Nationale Conferentie Circulaire Economie een Circular Award gewonnen.

Lees verder

c21 c225
Omschakelen naar duurzame en veilige installatietechniek

Omschakelen naar duurzame en veilige installatietechniek

De vastgoedvoorraad telt meer dan 8 miljoen woningen en 1 miljoen utiliteitsgebouwen. Voor deze gebouwen is er een grote behoefte aan verduurzaming, om klimaatdoelstellingen ...

Lees verder

c21 c225
Integrale oplossing voor gezond en comfortabel wonen

Integrale oplossing voor gezond en comfortabel ...

Op de ISH in Frankfurt liet Renson een totaalconcept zien dat zowel ventilatie, verwarming, koeling en smart living integreert. Het eigen Smart Living gebouwbeheersysteem ...

Lees verder

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up